Tag Archives: მართლწერა

იდიომები (ბ-გ)

          ეგებ, გული გამოვიცვალოთ და არ დავივიწყოთ იდიომები…
ბადეში გაბმა – გამოუვალ მდგომრეობაში ჩავარდნა
ბადის//მახის დაგება – განსაცდელის შექმნა
ბაი-ბურიად არ აგდებს – ყურადღებას არ აქცევს
ბალის დაკვრა -დათანხმება;დადასტურება
ბალბა არ მომიხარშო – ვერაფერს დამაკლებ
ბალის დაკვრა – დადასტურება; დათანხმება
ბალნის აშლა – გაბოროტება
ბანზე სიტყვის აგდება – პირდაპირი პასუხის თავიდან აცილება
ბანის მიცემა – დათანხმება; გამოხმაურება
ბარგი აიკრა – წავიდა
ბდღვირის ადენა – დაჩგვრა
ბედის გახსნა – გამარჯვება
ბედის სხვაზე მიგდება – სხვისი იმედით ყოფნა
ბერს ცოლს შეართვევინებს – ლაპარაკით ყველას შეაცდენს
ბეჭდის//დაღის დასმა – კვალის დამჩნევა
ბზის წონა – უფასური; მსუბუქი
ბიძაშვილები მოვიდნენ – ძილი მოერია

განკითხვის დღის დადგომა – დანაშაულზე პასუხისგების დროის დადგომა                                                                                                                           გველის წიწილა – მოღალატე                                                                                გველის ხვრელში გაძრომა – მიზნის მისაღწევად ყველა ღონის ხმარება გვერდებში გაჯდომა – შეგუება
გვერდის ავლა – უყურადღებოდ დატოვება
გზის აბალახება – უსაქმურობა, სულ სახლში ჯდომა (ყოფნა)                 გუდა- ნაბადის აკვრა – სხვაგან წასვლა
გუდას პირი მოხსნა – გაუთავებელი ლაპარაკი
გუდის მოშვება – გაუთავებელი ლაპარაკი
გულზე სისხლის მონთხევა – აღშფოთება
გულზე ხელის დაკრეფა – სიზარმაცე; უმოქმედობა
გულზე ხელის კვრა – უარის თქმა; დაწუნება
გული ერჩის – ძლიერია; გულადია
გული უკვდება – განიცდის
გული შეექმნა – მოეწონა
გულიდან ამოხდომა (რისამე) – გრძნობით წარმოთქმა
გულიდან გადავარდნა – დავიწყება
გულის ამოჯდომა – ქვითინი
გულის გაგრილება – გულის აყრა; შეძულება
გულის გადაყოლება – გართობა
გულის გადაშლა – საიდუმლოს თქმა; გულახდილობა
გულის გამოცვლა – დამოკიდებულებების შეცვლა
გულის გასწორება – შეგუება
გულის გაწვრილება – შეწუხება
გულის ვარდი – სატრფო
გულის მოლოკვა – პირფერობა
გულის მოფხანა -ჯავრის ამოყრით სიამოვნების მიღება
გულში მუშტის ცემა – სინანული
გველის წიწილა – მოღალატე
გზის აბალახება – უსაქმურობა, სულ სახლში ჯდომა (ყოფნა)

Advertisements

10 Comments

Filed under მშობლიური ენა

ბაბუა შეშას ჩეხს

           შეიძლება, (ეჭვი მაქვს) ბევრს არ მოსწონს ჩემი პოსტები, მაგრამ  მაინც  ”ვუცილობლობ, ვითარ ჯორი” და ვაგრძელებ ”გრამატიკულად ტვინების ბურღვას”.    🙂     

           მაშ ასე, თემისნიშნიანი ზმნების მართლწერის საკითხები

       თუ ზმნა ავ ან ამ დაბოლოებიანია, კითხვაზე რა უქნია? ინარჩუნებს ამ დაბოლოებას და იქნება: დაუსახავს და არა დაუსახია, დაუხატავს და არა დაუხატია, დაუმალავს და არა დაუმალია, შეუკერავს და არა შეუკერია, დაუსხამს და არა დაუსხია, დაუბამს და არა დაუბია, დაურტყამს და არა  დაურტყია

     არ შეიძლება ავ თემის ნიშნის დართვა შემდეგი  ზმნებისთვის:         იხვეჭს, იღეღს, კვეთს, კვეცს, ტეხს, ყეფს, ჩეჩს, ჩეხს, ჭექს, წერს, ხეთქს, ხვეწს  და არა: იხვეჭავს, იღეღავს, კვეთავს, კვეცავს,ტეხავს, ყეფავს, ჩეჩავს,ჩეხავს,ჭექავს,წერავს, ხეთქავს,ხვეწავს.   

          წვიმა იწყება, ჭექს.ბიჭი ქუჩას კვეთს და ეზოში შედის. იქვე ძაღლი ყეფს, ბაბუა კი შეშას ჩეხს.  სახლში შედის, ოთახში პატარა ძმა კაკალს ტეხს, ბებია კი მატყლს ჩეჩს. ბიჭი მაგიდასთან  ჯდება, პერანგს იღეღს. წიგნებს ამუშავებს, მოძიებულ მასალას კვეცს, ხვეწს და რომანს წერს. ამით სახელს იხვეჭს. ვიღაცა კი კუპატს ხეთქს

              ვიღაცისთვის  ასე საუბარი ტეხავს.(ჟარგონია და მოსულა)  🙂

9 Comments

Filed under მშობლიური ენა

”მომიპყრენით საჩინონი ეგე სასმენელნი თქვენნი”

      დღეს მოსწავლემ მითხრა: ” გუშინ გერმანულის მასწავლებელმა ჩემს მეგობარს მოუყვა……”, შევუსწორე, მასწავლებელმა მოუყვა კი არა, მასწავლებელი მოუყვა-მეთქი და გაკვირვებულმა მითხრა, მასე რომ ვილაპარაკო, დამცინებენო.ამ შემთხვევამ მაიძულა კიდევ ერთხელ მოვითხოვო, ”მომიპყრენით საჩინონი ეგე სასმენელნი თქვენნი და უფროჲს-ღა საცნობელნი ეგე ყურნი გულისა და გონებისა თქვენისანი განჰმარტენით სმენად და მასპინძელ ექმენენით სიტყუათა ჩემთა”.

      წინადადება რომ დასრულებული აზრია ,ყველამ ვიცით. მასში შემავალ დამოუკიდებელ ანუ სრულმნიშვნელოვან სიტყვებს წინადადების წევრები რომ ჰქვია და ერთმანეთს გარკვეული წესით უკავშირდებიან, არც ეს უნდა იყოს თქვენთვის უცხო. ალბათ, ისიც იცით, რომ წინადადების აგებულება (კონსტრუქცია) ზმნის პირიანობაზეა დამოკიდებული. სუბიექტი და ობიექტები წინადადების მთავარი წევრებია და შესაბამისად, ყოველი ისტორიული ცვლილებისას ზმნურ შესატყვისებაში წინადადების წევრთა ანალოგიური გადაქმნა ხდება.ცვლილებას არაერთი ზმნა განიცდის. თუ ეს პროცესი( ცვლილება) უკვე დამთვრებულია ( მაგ. შეხედა მან(კაცმა) მას(კაცს) ის(თვალი) – სამპირიანი ზმნა იყო; დროთა განმავლობაში ერთი პირი- ის(თვალი), დაიკარგა, რადგან ”ხედვა”თვალს ისედაც გულისხმობდა და ზმნა, შეხედა, ორპირიანი გახდა),ენის ნორმა მას იღებს,ხოლო თუ ეს პროცესი ჯერ კიდევ მიმდინარეობს, ნორმა გრამატიკულ პრინციპს მისდევს და იცავს იმ კონსტრუქციას,რომელიც ისტორიულადაა გამართლებული.

        შემოგთვაზებთ რამდენიმე ამგვარ ზმნურ კონსტრუქციას:

1. დაიწევს ის –დაიწია მან [ღამე ტემპერატურამ დაიწია და არა: ღამე ტემპერატურა დაიწია]

2. ებრძვის ის მას – ებრძოლა ის მას [ნარკომანიას ყველა უნდა ვებრძოლოთ და არა: ნარკომანიას ყველამ უნდა ვებრძოლოთ]

3. ეკითხება ის მას მას – შეეკითხა ის მას მას [რას შემეკითხა მასწავლებელი? და არა: რა შემეკითხა მასწავლებელმა?]

4. ელაპარაკება ის მას – დაელაპარაკა ის მას [რას დაგელაპარაკა ნინო? და არა რა დაგელაპარაკა ნინომ?

5. იგინება ის – შეიგინა ის [მიტო შეიგნა და არა მიტომ შეიგინა]

 6. იმუქრება ის – დაიმუქრა ის [რუსეთი დაიმუქრა და არა: რუსეთმა დაიმუქრა]

7. სცემს ის მას – სცემა მან მას[ბიჭს სასტიკად სცემა ქამრით და არა: ბიჭი სასტიკად სცემა ქამრით]

8. სძლევს ის მას –სძლია მან მას [ნებისყოფით სძლიე შენს ზარმაცობას და არა: ნებისყოფით სძლიე შენი ზარმაცობა]

 9. უყვება ის მას მას – მოუყვა ის მას მას[მოსწავლე გაკვეთილს მოუყვა და არა: მოსწავლემ გაკვეთილი მოუყვა]

10. ჰპირდება ის მას მას – შეჰპირდა,დაჰპიდა ის მას მას [დედა შვილებს გასეირნებას შეჰპირდა და არა: დედა შვილებს გასეირნება შეჰპირდა].

8 Comments

Filed under მშობლიური ენა

“თარგმანში დაკარგულები-2”

ახლა გთავაზობთ წინა პოსტის გაგრძელებას.

  1. რუსული და რუსულის გზით ქართულში შემოსულ სიტყვებში Ю უნდა გადმოიცეს იუ– ჯგუფით: მანიკიური,რეზიუმე,კოსტიუმი,სიურპრიზი(და არა: მანიკური,რეზუმე, კოსტუმი.სურპრიზი). გამონაკლისია:კაფსული,პარაშუტი,ბროშურა…
  2. უმახვილო  О-ს შემცველი რუსული და რუსულის გზით ქართულში შემოსული სიტყვები,საკუთარი სახელები,გვარები და გეოგრაფიული სახელები ო-თი უნდა გადმოიცეს: კომპოტი, ოდიკოლონი, ვორონცოვი, ოდესა, ტოლსტოი(და არა: კამპოტი, ადეკალონი, ვარანცოვი, ადესა, ტალსტოი). გამონაკლისია: კატლეტი, კანტორა, კაპიკი, ლატარია, კამოდი.
  3. უცხოური წარმოშობის სიტყვები, რომლებიც რუსულში  ЕЯ-ზე ბოლოვდება, ქართულში ეა დაბოლოებით უნდა გადმოიცეს: ასამბლეა, გალანტერეა, გალერეა, ეპოპეა, იდეა(და არა: ასამბლეია, გალანტერეია, გალერეია, ეპოპეია,იდეია).
  4. ევროპული ენებიდან მომდინარე ლა და ლუ ჯგუფებიანი სიტყვები, რომლებიც რუსულში ЛЮ და  ЛЯ  კომპლექსებს იძლევა, ქართულში უნდა გადმოიცეს მხოლოდ ლა და ლუ ჯგუფით: აკუმულაცია, აკუმულატორი,პლაჟი,ალუმინი, ასიმილაცია, ტრანსლაცია,ილუზია (და არა: აკუმულიაცია, აკუმულიატორი, ასიმილიაცია, პლიაჟი, ტრანსლიაცია,ალიუმინი,ილიუზია).
  5. უცხო ენიდან შემოსულ სიტყვათა ერთ რიგს დედანში H აქვს, მაგრამ ზოგჯერ შეცდომით(რუსულის გავლენით) მის ნაცვლად  გ-ს ხმარობენ: ბეჰემოტი, ჰოპნოზი, ჰერკულესი, , ჰიბრიდი(და არა: – ბეგემოტი,გოპნოზი, გერკულესი,  გიბრიდი).

14 Comments

Filed under მშობლიური ენა

“თარგმანში დაკარგულები”

Blogroll.ge-ზე ”თარგმანში დაკარგულების” თვალიერებისას წავაწყდი Rocko-ს ამ კომენტარს: ” არავის დაუდგენია ეგ 🙂 ინგლისურად რომ ამ სიტყვაში ეგ ლათინური “k” გამოითქმის, როგორც “ქ”, არაფერს ნიშნავს. მაგალითად, “Tom Soyer”-ში “T” ინგლისურად გამოითქმის, როგორც “თ”, მაგრამ ქართულში იხმარება, როგორც “ტომ სოიერი” – “ტ”-თი. ქართული ტრანსლიტერაციის რამე კონკრეტული წესი მე არსად შემხვედრია. თუ იცით ასეთი – არ დამიმალოთ. 🙂 ”

                            არ გიმალავთ!

             უცხოური სიტყვების მართლწერა

ქართულ ენაში უცხო ენებიდან მრავალი სიტყვაა შემოსული, ბერძნულ-ლათინური ძირისაგან ნაწარმოები ე.წ. საერთაშორისო სიტყვებია დამკვიდრებული. ჩვენს ენაში ევროპული ენებიდან ბევრი სიტყვა შემოსულია რუსულის გზით, ამიტომ ხშირ შემთხვევაში ბგერები არასწორადაა გადმოსული ქართულში.

1. ბერძნულ-ლათინურიდან მომდინარე სიტყვებში ბგერა ქართული-თი უნდა გადმოიცეს(და არა ტ-თი), ხოლო – ქართული -თი: აპათია, ესთეტიკა, ქრესტომათია , მიზანთროპი,მეტაფიზიკა( და არა – აპატია, ესტეტიკა, ქრესტომატია, მიზანტროფი).

2. ბერძნულ-ლათინური წარმომავლობის სიტყვების X ქართულში -თი იცვლება: ქრიზანთემა, არაქისი,ბრონქები, ქოლერა,კონტაქტი(და არა – ხრიზანტემა,არახისი, ბრონხები,კონტაკტი). მეორე მხრივ, ლათინური Q-ს შესატყვისად ქართულში გვაქვს : კვორუმი, კვოტა, კოლოკვიუმი, ადეკვატური( და არა: ქვორუმი, ქვოტა, კოლოქვიუმი, ადექვატური).

3. გერმანული EI დიფთონგი აი-თი უნდა გადმოიცეს: ლაიფციგი, აინშტაინი, ცვაიგი, ვაიმარი(და არა: ლეიფციგი, ეინშტეინი, ცვეიგი, ვეიმარი). გამონაკლისია რუსულის გზით შემოსული სიტყვები: ეიხენვალდი, ეიზენშტეინი, ბრონშტეინი (და არა აიხენვალდი, აიზენშტეინი, ბრონშტაინი).

4. ქართულში ევ-ით და ავ-ით (და არა: ეუ-თი,ეი-თი ან აუ-თი) უნდა დაიწეროს eu და au დიფთონგების შემცველი სიტყვები: ლევკოციტები, ლევკემია, ავტონომია, ტავტოლოგია (და არა: ლეიკოციტები, ლეიკემია, აუტონომია). გამონაკლისია სიტყვები: ნეიტრალური, აუდიტორია.

 5. ინგლისური th-ს გადმოსაცემად უნდა ვიხმაროთ : Agatha, Katharine, Jonathan – აგათა, კათრინი, ჯონათანი.

18 Comments

Filed under მშობლიური ენა

ყოველი ჩვენგანი

    ყური ისე შევაჩვიეთ, რომ აღარც კი გვეხამუშება გამოთქმები: ყოველი ჩვენთაგანი, თითოეული თქვენთაგანი. ყოველ ფეხის ნაბიჯზე – სახლში, ქუჩაში, მედიაში, ოფიციალურ გამოსვლებში, გვხვდება  არასწორი ფორმები. საიდან მივიღეთ ფორმები:  ჩვენთაგანი, თქვენთაგანი და მათთაგანი?  პირის ნაცვალსახელებზე  – გან თანდებულის დართვით წარმოიქმნება ზედსართავი სახელები:

ჩვენგან  ————  ჩვენგანი >    ჩვენთაგანი

თქვენგან———– თქვენგანი >    თქვენთაგანი

მათგან————– მათგანი  >     მათთაგანი

   არასწორ ფორმებში მრავლობითის  – თა ნიშნის გაჩენა სრულიად უმართებულო და ზედმეტია, რადგან თვით ნაცვალსახელები (ჩვენ, თქვენ, მათ)  გამოხატავს მრავლობითს.

2 Comments

Filed under მშობლიური ენა