Monthly Archives: ნოემბერი 2009

ნეტავ, ნახლდება რა არის?

      ” აუ დაწერე რა განახლდება და ნახლდება-ზე გთხოვ   🙂  ”

                          განახლდება თუ ნახლდება?

    განახლდება//გაახლდება  თუ მომავალში უნდა მოხდეს, ხოლო ახლდება  თუ ახლა ხდება რაიმეს განახლება და არა ნახლდება.    რატოოოოოომ?  იმიტომ,  🙂  თანამედროვე ქართულში ზმნას დაერთვის შემდეგი ზმნისწინები: ა, და, გა, შე, ჩა, გადა, წა, მი, ამო,გამო,შემო, ჩამო,გადმო, წამო,მიმო, თუმცა ახლი ზმნიწინების გვერდით მათი ძველი ვარიანტებიც ფუნქციონირებს: აღ, გან, შთა, გარდა, წარ.  გან-ახლ-დ-ებ-ა//გა-ახლ-დ-ება,  ამ  ზმნებში  გან  და გა  ზმნიწინებია,  ახლ – ძირი,  დ -ვნებითი გვარის ნიშანი,  ებ -თემის ნიშანი,  – მე-3 სუბიექტური პირის ნიშანი.

        სწორი ფორმაა განახლდება  – ახლდება!

11 Comments

Filed under Uncategorized

ბაბუა შეშას ჩეხს

           შეიძლება, (ეჭვი მაქვს) ბევრს არ მოსწონს ჩემი პოსტები, მაგრამ  მაინც  ”ვუცილობლობ, ვითარ ჯორი” და ვაგრძელებ ”გრამატიკულად ტვინების ბურღვას”.    🙂     

           მაშ ასე, თემისნიშნიანი ზმნების მართლწერის საკითხები

       თუ ზმნა ავ ან ამ დაბოლოებიანია, კითხვაზე რა უქნია? ინარჩუნებს ამ დაბოლოებას და იქნება: დაუსახავს და არა დაუსახია, დაუხატავს და არა დაუხატია, დაუმალავს და არა დაუმალია, შეუკერავს და არა შეუკერია, დაუსხამს და არა დაუსხია, დაუბამს და არა დაუბია, დაურტყამს და არა  დაურტყია

     არ შეიძლება ავ თემის ნიშნის დართვა შემდეგი  ზმნებისთვის:         იხვეჭს, იღეღს, კვეთს, კვეცს, ტეხს, ყეფს, ჩეჩს, ჩეხს, ჭექს, წერს, ხეთქს, ხვეწს  და არა: იხვეჭავს, იღეღავს, კვეთავს, კვეცავს,ტეხავს, ყეფავს, ჩეჩავს,ჩეხავს,ჭექავს,წერავს, ხეთქავს,ხვეწავს.   

          წვიმა იწყება, ჭექს.ბიჭი ქუჩას კვეთს და ეზოში შედის. იქვე ძაღლი ყეფს, ბაბუა კი შეშას ჩეხს.  სახლში შედის, ოთახში პატარა ძმა კაკალს ტეხს, ბებია კი მატყლს ჩეჩს. ბიჭი მაგიდასთან  ჯდება, პერანგს იღეღს. წიგნებს ამუშავებს, მოძიებულ მასალას კვეცს, ხვეწს და რომანს წერს. ამით სახელს იხვეჭს. ვიღაცა კი კუპატს ხეთქს

              ვიღაცისთვის  ასე საუბარი ტეხავს.(ჟარგონია და მოსულა)  🙂

9 Comments

Filed under მშობლიური ენა

ავ თუ ამ

 ”მომიკითავხარ – მოგიკითხავვარ, გამიჟიმავხარ – გაგიჟიმავვარ… აი, რამდენიმე სწორი ფორმა, რომელიც კიდევ შემომრჩა პირველ კურსზე ნასწავლი ქართული გრამატიკიდან  :)”  – ერთ-ერთ პოსტზე ეს ”გაღიმებული” კომენტარი დამხვდა და ვიფიქრე,  :)-ს,  ალბათ, ავხარ იწვევს-მეთქი, ამიტომ გადავწყვიტე ამ პოსტის დაწერა.

     თავს არ შეგაწყენთ იმაზე საუბრით რა არის ზმნის თემა და თემის ნიშნები. უბრალოდ, შეგახსენებთ,რომ ზმნის ფუძე ამ ნიშანს დაირთვს I სერიის ყველა მწკრივში: ვტანჯ-ავ, ვხუთ-ავ, ვბურღ-ავ(ამ შემთხვევაში თქვენს ტვინებს 🙂 ),  ვასვენ-ებ, ვარიგ-ებ,ვაქ-ებ ( ისევ თქვენს ტვინებს?) და ა.შ.    ქართულში გვაქვს შემდეგი თემის ნიშნები: ი, ავ, ამ, ებ, ობ: ვზრდ-ი, თხრ-ი, ვმალ-ავ, წურ-ავ, ვაბ-ამ,სვ-ამ, ვტოვ-ებ, აშენ-ებ,ვანდ-ობ, გმ-ობ;

  ავ თემის ნიშნიან ზმნათა ჯგუფი საკმაოდ დიდია, ამ თემის ნიშანს კი ზმნათა მცირერიცოვანი ჯგუფი დაირთავს. თუმცა ავ  თემისნიშნიანთა გავლენით ამ ზმნებშიც გაჩნდა არასწორი ფორმები, გადავიდნენ ავ-იან წარმოებაზე: დამირტყავს, წამისვავს, სვავს…რომელი დაბოლოება უნდა ვიხმაროთ ამას გავარკვევთ ზმნის საწყის-მიმღეობის მეშვეობით,რომელშიც ამ თემის ნიშნის ნაშთი გამოჩნდება: დადგა, დარტყა, შესული, დასხა, წარმოთქული.საწყისსა და მიმღეობაში ბგერის არსებობა სათანადო პირიან ფორმაში ამ დაბოლოების მიმანიშნებელია.

ამ თემის ნიშნიანი ზმნები:ვაბამ,წარმოვთქვამ,ვარტყამ, ვაბამ,ვდგამ,ვსვამ,  ვუსვამ, ვასხამ, ვიცვამ,აღვიქვამ

  შემდეგ პოსტში დაუხატავს თუ დაუხატია, მოუკლავს თუ მოუკლია?

3 Comments

Filed under მშობლიური ენა

”მომიპყრენით საჩინონი ეგე სასმენელნი თქვენნი”

      დღეს მოსწავლემ მითხრა: ” გუშინ გერმანულის მასწავლებელმა ჩემს მეგობარს მოუყვა……”, შევუსწორე, მასწავლებელმა მოუყვა კი არა, მასწავლებელი მოუყვა-მეთქი და გაკვირვებულმა მითხრა, მასე რომ ვილაპარაკო, დამცინებენო.ამ შემთხვევამ მაიძულა კიდევ ერთხელ მოვითხოვო, ”მომიპყრენით საჩინონი ეგე სასმენელნი თქვენნი და უფროჲს-ღა საცნობელნი ეგე ყურნი გულისა და გონებისა თქვენისანი განჰმარტენით სმენად და მასპინძელ ექმენენით სიტყუათა ჩემთა”.

      წინადადება რომ დასრულებული აზრია ,ყველამ ვიცით. მასში შემავალ დამოუკიდებელ ანუ სრულმნიშვნელოვან სიტყვებს წინადადების წევრები რომ ჰქვია და ერთმანეთს გარკვეული წესით უკავშირდებიან, არც ეს უნდა იყოს თქვენთვის უცხო. ალბათ, ისიც იცით, რომ წინადადების აგებულება (კონსტრუქცია) ზმნის პირიანობაზეა დამოკიდებული. სუბიექტი და ობიექტები წინადადების მთავარი წევრებია და შესაბამისად, ყოველი ისტორიული ცვლილებისას ზმნურ შესატყვისებაში წინადადების წევრთა ანალოგიური გადაქმნა ხდება.ცვლილებას არაერთი ზმნა განიცდის. თუ ეს პროცესი( ცვლილება) უკვე დამთვრებულია ( მაგ. შეხედა მან(კაცმა) მას(კაცს) ის(თვალი) – სამპირიანი ზმნა იყო; დროთა განმავლობაში ერთი პირი- ის(თვალი), დაიკარგა, რადგან ”ხედვა”თვალს ისედაც გულისხმობდა და ზმნა, შეხედა, ორპირიანი გახდა),ენის ნორმა მას იღებს,ხოლო თუ ეს პროცესი ჯერ კიდევ მიმდინარეობს, ნორმა გრამატიკულ პრინციპს მისდევს და იცავს იმ კონსტრუქციას,რომელიც ისტორიულადაა გამართლებული.

        შემოგთვაზებთ რამდენიმე ამგვარ ზმნურ კონსტრუქციას:

1. დაიწევს ის –დაიწია მან [ღამე ტემპერატურამ დაიწია და არა: ღამე ტემპერატურა დაიწია]

2. ებრძვის ის მას – ებრძოლა ის მას [ნარკომანიას ყველა უნდა ვებრძოლოთ და არა: ნარკომანიას ყველამ უნდა ვებრძოლოთ]

3. ეკითხება ის მას მას – შეეკითხა ის მას მას [რას შემეკითხა მასწავლებელი? და არა: რა შემეკითხა მასწავლებელმა?]

4. ელაპარაკება ის მას – დაელაპარაკა ის მას [რას დაგელაპარაკა ნინო? და არა რა დაგელაპარაკა ნინომ?

5. იგინება ის – შეიგინა ის [მიტო შეიგნა და არა მიტომ შეიგინა]

 6. იმუქრება ის – დაიმუქრა ის [რუსეთი დაიმუქრა და არა: რუსეთმა დაიმუქრა]

7. სცემს ის მას – სცემა მან მას[ბიჭს სასტიკად სცემა ქამრით და არა: ბიჭი სასტიკად სცემა ქამრით]

8. სძლევს ის მას –სძლია მან მას [ნებისყოფით სძლიე შენს ზარმაცობას და არა: ნებისყოფით სძლიე შენი ზარმაცობა]

 9. უყვება ის მას მას – მოუყვა ის მას მას[მოსწავლე გაკვეთილს მოუყვა და არა: მოსწავლემ გაკვეთილი მოუყვა]

10. ჰპირდება ის მას მას – შეჰპირდა,დაჰპიდა ის მას მას [დედა შვილებს გასეირნებას შეჰპირდა და არა: დედა შვილებს გასეირნება შეჰპირდა].

8 Comments

Filed under მშობლიური ენა